Jaką gumę wybrać na uszczelki? SBR, NBR, EPDM i silikon [2026]

Opublikowano: 11.10.2026Autor: inż. Robert Piotrowski

Pytanie „z jakiej gumy zrobić uszczelkę?” słyszymy przy niemal każdym zapytaniu o wycinanie uszczelek. Klienci zwykle znają wymiar i kształt, ale nie wiedzą, czy wybrać SBR, NBR, EPDM czy silikon. Tymczasem to właśnie materiał decyduje, czy uszczelka przepracuje lata, czy po kilku tygodniach spuchnie, stwardnieje albo popęka.

W tym artykule porównujemy pięć najczęściej zamawianych materiałów, pokazujemy zakresy temperatur z kart produktów i podpowiadamy, od jakich pytań zacząć dobór. POWER Rubber produkuje i tnie opisywane materiały — dlatego przy nietypowych zastosowaniach zawsze zachęcamy do konsultacji przed zamówieniem.

Od czego zależy wybór gumy na uszczelkę?

O wyborze gumy decydują cztery rzeczy: medium, z którym uszczelka ma kontakt, temperatura pracy, warunki otoczenia (słońce, ozon, woda) oraz wymagania formalne, np. kontakt z żywnością. Kształt i wymiar wpływają na metodę cięcia, ale nie na wybór mieszanki — ten zaczyna się zawsze od pytania „z czym uszczelka się styka?”.

Przed wyborem materiału warto spisać odpowiedzi na kilka pytań:

• Medium — woda, para, olej mineralny, paliwo, smar, środki myjące, żywność, powietrze?
• Temperatura — stała i chwilowa, także przy myciu lub rozruchu instalacji.
• Otoczenie — praca w hali czy na zewnątrz, w słońcu i na mrozie?
• Wymagania — kontakt z żywnością, woda pitna, wymagany atest.
• Docisk — czy uszczelka pracuje między gładkimi kołnierzami, czy musi wypełnić nierówności.

Jeżeli któregoś z tych parametrów nie znają Państwo dokładnie, warto skorzystać z narzędzia dobór gumy — podpowiada materiał na podstawie medium i temperatury, a ostateczny wybór potwierdzamy przy wycenie.

SBR, NBR, EPDM, silikon i FKM — porównanie

SBR to guma ogólnego przeznaczenia bez odporności na oleje, NBR — guma olejoodporna, EPDM — guma do wody, pary i pracy na zewnątrz, silikon — materiał do szerokiego zakresu temperatur i żywności, a FKM (Viton®) — do gorących olejów i chemii. Różnią się też twardością, zakresem temperatur i dostępnymi grubościami.

Z tabeli wynika prosta zasada: temperatura zawęża wybór, a medium go rozstrzyga. Dla oleju w temperaturze pokojowej wystarczy NBR, ale gdy ten sam olej jest gorący, właściwym wyborem staje się FKM. Dla wody w hali sprawdzi się SBR lub EPDM, ale do wody na zewnątrz i pod słońcem — EPDM.

Do zadań specjalnych mamy też silikon HT (praca ciągła do +300 °C), neopren CR (−20…+70 °C, w wersji 50 °ShA do +90 °C) oraz gumę porowatą — miękki materiał do uszczelnień obudów, drzwi i pokryw, gdzie docisk jest niewielki.

Jaka guma do oleju, do wody i do żywności?

Do olejów, paliw i smarów wybieramy NBR, a przy wysokiej temperaturze — FKM. Do wody, pary i instalacji zewnętrznych — EPDM, w wersji WRAS przy wodzie pitnej. Do kontaktu z żywnością — białą płytę SBR, NBR lub EPDM z atestem FDA albo silikon w wersji FDA. Atest dołączamy do zamówienia.

Uszczelki do olejów i paliw

NBR to standard w hydraulice, przekładniach, osłonach maszyn i urządzeniach rolniczych. Wytrzymuje kontakt z olejami mineralnymi, paliwami i smarami. Gdy temperatura medium przekracza zakres NBR albo w grę wchodzi agresywna chemia, sięgamy po FKM. Uwaga: EPDM nie nadaje się do olejów mineralnych — to jeden z najczęstszych błędów doboru.

Uszczelki do wody i pracy na zewnątrz

EPDM dobrze znosi wodę, promieniowanie UV, ozon i zmienne warunki pogodowe. Dlatego wybieramy go do kołnierzy instalacji wodnych, uszczelek włazów, obudów zewnętrznych i wentylacji. Przy wodzie pitnej proponujemy EPDM w wersji WRAS.

Uszczelki w przemyśle spożywczym

W maszynach spożywczych najczęściej tniemy uszczelki z silikonu FDA — zwłaszcza tam, gdzie urządzenie jest myte gorącą wodą lub parą. Gdy temperatura jest umiarkowana, a liczy się odporność na tłuszcze, dobrym wyborem bywa biała płyta NBR z atestem FDA.

Jaka twardość i grubość uszczelki?

W typowej uszczelce płaskiej sprawdza się standardowa twardość z karty materiału, czyli 60–70 °ShA. Miększa guma (np. 50 °ShA) lepiej wypełnia nierówności przy słabym docisku, twardsza lepiej znosi wyższe naciski. Grubość zwykle wynika z wymiaru gniazda albo z poprzedniej uszczelki, którą Państwo wymieniają.

Jeśli uszczelka ma zastąpić starą, najprościej przyjąć jej grubość i twardość. Gdy projektują Państwo nowe połączenie, warto pamiętać, że cieńsza uszczelka wymaga gładszych powierzchni, a grubsza lepiej kompensuje nierówności, ale łatwiej się wyciska przy dużym docisku. Więcej o skali twardości piszemy w artykule Twardość gumy w skali Shore A.

Dostępne grubości zależą od materiału: SBR od 1 do 50 mm, NBR i EPDM do 50 mm, FKM od 0,5 do 12 mm, silikon od 1 do 15 mm. Pełne zestawienie znajdą Państwo na stronie płyty gumowe techniczne.

Najczęstsze błędy przy wyborze gumy

Najczęściej pomyłki wynikają z dobierania gumy „na oko” — po kolorze, twardości albo cenie — zamiast po medium i temperaturze. Skutkiem jest uszczelka, która pęcznieje, twardnieje lub pęka szybciej, niż powinna, a wymiana kosztuje więcej niż dobry materiał od początku.

• EPDM do oleju. EPDM nie jest olejoodporny — w kontakcie z olejem mineralnym pęcznieje.
• SBR „do wszystkiego”. SBR jest uniwersalny, ale nie do olejów i paliw, a do stałej pracy w słońcu lepszy jest EPDM.
• Silikon do paliw. Silikon znosi temperaturę, ale nie oleje i paliwa ropopochodne.
• Pominięcie temperatury mycia. Uszczelka może pracować w +40 °C, ale być myta gorącą wodą lub parą — wtedy decyduje wyższa wartość.
• Biały kolor = spożywczy. O kontakcie z żywnością decyduje atest, a nie kolor płyty.
• Uszczelka płaska tam, gdzie potrzebny oring. Uszczelnienia ruchome i rowki okrągłe wymagają innych elementów.

Kiedy zlecić nam uszczelkę, a kiedy nie?

Warto zlecić nam uszczelkę płaską, gdy potrzebują Państwo nietypowego kształtu, małej serii lub zamiennika bez rysunku — tniemy od 1 sztuki z pliku, szkicu lub próbki. Gdy uszczelnienie jest ruchome albo ma przekrój okrągły, lepszym wyborem będzie gotowy oring, simering lub sznur gumowy.

Kiedy warto

• uszczelki kołnierzowe, pokryw, włazów, obudów,
• nietypowy kontur z otworami,
• kilka, kilkadziesiąt lub kilkaset sztuk,
• potrzebny materiał z atestem FDA lub WRAS,
• brak rysunku — jest tylko stara uszczelka.

Kiedy nie warto

• uszczelnienia wałków i tłoczysk,
• uszczelki o przekroju okrągłym lub profilowym,
• bardzo duże serie identycznych detali — tu warto policzyć uszczelkę formowaną,
• medium, którego nie potrafimy dopasować do żadnej karty — wtedy najpierw próba.

Od czego zacząć?

Najpierw ustalcie Państwo medium i temperaturę pracy, potem sprawdźcie wstępny wybór w narzędziu dobór gumy, a następnie prześlijcie rysunek lub próbkę uszczelki do wyceny. Materiał potwierdzimy, a termin podamy w wycenie, po potwierdzeniu przez zakład.

1. Opiszcie warunki pracy

   Medium, temperatura, praca w hali czy na zewnątrz, wymagany atest.

2. Przygotujcie wymiary

   Plik DXF lub DWG, rysunek PDF, szkic z wymiarami albo starą uszczelkę.

3. Wyślijcie zapytanie

   Opis usługi znajdą Państwo na stronie wycinanie uszczelek, a formularz — w zakładce wycena.

Źródła

• Karty produktów POWER Rubber: płyty SBR, NBR, EPDM, FKM (Viton®), silikonowe i silikonowe HT — temperatury, twardości, grubości.
• Własne zestawienie odporności materiałów POWER Rubber (ogólna charakterystyka; przy nietypowym medium — zapytanie).